Trần Nhân Tông (1258–1308), tên thật là Trần Khâm, là vị hoàng đế thứ ba của triều Trần, con trai của vua Trần Thánh Tông. Ông là một trong những vị vua kiệt xuất nhất trong lịch sử Việt Nam, vừa là nhà lãnh đạo quân sự tài ba, vừa là người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, được hậu thế tôn xưng là Phật hoàng.

Trần Khâm sinh năm 1258 tại kinh đô Thăng Long, quê gốc ở Tức Mặc, Nam Định — quê hương của hoàng tộc nhà Trần. Ông được giáo dục bài bản từ nhỏ, sớm bộc lộ tư chất thông minh và am hiểu sâu sắc cả về Phật học lẫn việc trị nước.

Năm 1278, Trần Khâm lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu là Trần Nhân Tông, kế vị vua cha Trần Thánh Tông trong bối cảnh đế quốc Nguyên Mông ở phương Bắc không ngừng đe dọa xâm lược Đại Việt.

Năm 1285, quân Nguyên Mông do Thoát Hoan chỉ huy ồ ạt tiến đánh Đại Việt lần thứ hai. Trần Nhân Tông cùng Thượng hoàng Trần Thánh Tông và Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn tổ chức kháng chiến, thực hiện chiến lược "vườn không nhà trống", chủ động rút lui bảo toàn lực lượng rồi phản công, giành thắng lợi vang dội tại Chương Dương, Hàm Tử, buộc quân Nguyên phải tháo chạy.

Năm 1287–1288, quân Nguyên Mông tiếp tục xâm lược Đại Việt lần thứ ba. Dưới sự lãnh đạo của Trần Nhân Tông và Trần Quốc Tuấn, quân dân Đại Việt lập nên chiến thắng lịch sử trên sông Bạch Đằng năm 1288, đánh tan hoàn toàn ý đồ xâm lược của nhà Nguyên, giữ vững nền độc lập dân tộc.

Sau khi đất nước thái bình, năm 1293, Trần Nhân Tông nhường ngôi cho con là Trần Anh Tông, lui về làm Thái Thượng hoàng. Đến năm 1299, ông xuất gia tu hành tại núi Yên Tử, sáng lập Thiền phái Trúc Lâm — dòng thiền mang đậm bản sắc Đại Việt, thống nhất các thiền phái Phật giáo trong nước.

Trần Nhân Tông qua đời năm 1308 tại am Ngọa Vân, Yên Tử, hưởng thọ 50 tuổi.

Trần Nhân Tông được lịch sử Việt Nam ghi nhận là vị vua anh minh, hai lần lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh bại đế quốc Nguyên Mông hùng mạnh, đồng thời là bậc thiền sư sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, để lại di sản tư tưởng và văn hóa Phật giáo sâu sắc cho dân tộc Việt Nam.