Hồ Quý Ly (1336–1407) là một nhân vật đặc biệt trong lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ XIV – đầu thế kỷ XV. Ông là người sáng lập triều Hồ, thực hiện nhiều cải cách sâu rộng nhằm củng cố đất nước và đối phó với những khó khăn về kinh tế, xã hội và quân sự.

Hồ Quý Ly sinh năm 1336, tên ban đầu là Lê Quý Ly, quê gốc ở vùng Đại Lại, Thanh Hóa. Ông từng bước tiến vào triều đình nhà Trần và trở thành một quan lại có quyền lực lớn. Trong bối cảnh nhà Trần suy yếu, Hồ Quý Ly ngày càng nắm giữ vai trò quan trọng trong triều chính.

Năm 1400, Hồ Quý Ly phế truất vua Trần Thiếu Đế, lên ngôi Hoàng đế, lấy quốc hiệu là Đại Ngu, mở đầu triều Hồ. Ông nhanh chóng tiến hành nhiều cải cách trên các lĩnh vực như chính trị, kinh tế, quân sự và giáo dục.

Hồ Quý Ly thực hiện chính sách hạn điền, hạn nô, phát hành tiền giấy và cải tổ hệ thống thuế khóa. Ông cũng chú trọng xây dựng quân đội, cải tiến vũ khí, tăng cường phòng thủ và cho xây dựng thành Tây Đô ở Thanh Hóa. Trong giáo dục, ông đề cao việc học thực tế và có những thay đổi trong chế độ thi cử, sử dụng chữ Nôm trong một số hoạt động hành chính và giáo dục.

Tuy nhiên, nhiều cải cách được thực hiện trong thời gian ngắn và gặp sự phản đối từ một bộ phận tầng lớp quý tộc nhà Trần. Trong khi đó, nhà Minh ở phương Bắc ngày càng có ý đồ can thiệp vào Đại Ngu.

Năm 1406, quân Minh tiến hành xâm lược Đại Ngu. Quân nhà Hồ chống trả quyết liệt nhưng không thể ngăn chặn sức mạnh quân Minh. Năm 1407, quân Minh đánh bại nhà Hồ. Hồ Quý Ly bị bắt và đưa sang Trung Quốc, sau đó mất vào năm 1407.

Hồ Quý Ly là một nhân vật gây nhiều tranh luận trong lịch sử. Ông bị đánh giá là người đã chấm dứt triều Trần, nhưng đồng thời cũng được nhìn nhận là một nhà cải cách có tư duy mạnh mẽ và nhiều chính sách tiến bộ so với thời đại. Những cải cách của ông, dù không đạt được mục tiêu do triều Hồ tồn tại trong thời gian ngắn, vẫn để lại dấu ấn đáng kể trong lịch sử Việt Nam.