Phan Bội Châu, tên thật là Phan Văn San, hiệu Sào Nam, sinh năm 1867 tại làng Đan Nhiễm, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, là một trong những nhà yêu nước và cách mạng có ảnh hưởng sâu rộng nhất của Việt Nam trong những thập niên đầu thế kỷ 20. Xuất thân từ một gia đình Nho học, ông sớm nổi tiếng thông minh, học rộng và đỗ đầu kỳ thi Hương tại Nghệ An (Giải nguyên) vào năm 1900, nhưng thay vì tiếp tục con đường khoa cử để làm quan, ông chuyển hẳn sang hoạt động cứu nước.
Năm 1904, Phan Bội Châu cùng các đồng chí sáng lập Duy Tân Hội, một tổ chức yêu nước chủ trương dùng bạo động vũ trang để đánh đuổi thực dân Pháp, khôi phục độc lập dân tộc, tôn Kỳ Ngoại Hầu Cường Để, một hậu duệ nhà Nguyễn, làm minh chủ danh nghĩa nhằm quy tụ lực lượng trong và ngoài nước.
Từ khoảng năm 1905, ông khởi xướng và tổ chức phong trào Đông Du, vận động đưa thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản du học. Nhật Bản khi đó vừa gây tiếng vang lớn ở châu Á sau chiến thắng trước đế quốc Nga (1905), được xem như một tấm gương canh tân thành công của một nước châu Á, khiến Phan Bội Châu kỳ vọng có thể tranh thủ sự ủng hộ của Nhật Bản cho sự nghiệp giành độc lập của Việt Nam. Phong trào Đông Du thu hút được nhiều thanh niên ưu tú sang Nhật học tập trong vài năm, nhưng đến khoảng năm 1908-1909, do sức ép ngoại giao từ phía Pháp, chính quyền Nhật Bản đã trục xuất phần lớn du học sinh Việt Nam, khiến phong trào phải chấm dứt.
Sau khi phong trào Đông Du tan rã, Phan Bội Châu chuyển hướng hoạt động sang Trung Quốc. Chịu ảnh hưởng của cuộc Cách mạng Tân Hợi và tư tưởng cộng hòa đang lan rộng ở Trung Quốc, năm 1912 ông cùng các đồng chí cải tổ tổ chức cũ, thành lập Việt Nam Quang Phục Hội tại Quảng Châu, chủ trương xây dựng một nước Việt Nam độc lập theo thể chế cộng hòa dân chủ, khác với xu hướng quân chủ lập hiến trước đó.
Năm 1925, Phan Bội Châu bị mật thám Pháp bắt giữ tại Thượng Hải (Trung Quốc) và bị áp giải về nước để xét xử. Trước làn sóng phản đối mạnh mẽ của dư luận trong nước, chính quyền thực dân Pháp buộc phải giảm án tử hình xuống thành quản thúc tại gia. Ông bị đưa về sống quản thúc ở Huế, bên bến sông Bến Ngự, và từ đó dân gian thường gọi ông bằng cái tên thân thuộc "ông già Bến Ngự". Dù bị hạn chế hoạt động chính trị trực tiếp, ông vẫn là một biểu tượng tinh thần và đạo đức có sức ảnh hưởng lớn đối với các thế hệ yêu nước đương thời cho đến khi qua đời năm 1940.
Cuộc đời và sự nghiệp của Phan Bội Châu, từ những năm bôn ba tổ chức phong trào Đông Du đầy nhiệt huyết đến những năm tháng cuối đời an trí ở Huế, đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử cận đại Việt Nam. Ông được xem là một trong những người khởi xướng khuynh hướng cách mạng dân tộc theo lối mới, gắn liền với các trào lưu tư tưởng tiến bộ của châu Á đầu thế kỷ 20, và tên ông đã được đặt cho nhiều đường phố lớn trên khắp cả nước, trong đó có một tuyến phố quan trọng tại Hà Nội.