Phùng Khắc Khoan (1528–1613) là danh sĩ, đại thần và nhà ngoại giao nổi tiếng thời Lê trung hưng, quê ở làng Phùng Xá (tục gọi là làng Bùng), huyện Thạch Thất, trấn Sơn Tây, nay thuộc Hà Nội.

Ông sinh trưởng trong giai đoạn đất nước loạn lạc, nhà Mạc chiếm ngôi nhà Lê, triều đình Lê trung hưng phải lui về Thanh Hóa để mưu việc khôi phục. Phùng Khắc Khoan theo học và sớm bộc lộ tài năng văn chương, kinh sử, được xem là một trong những bậc trí thức tiêu biểu của thời kỳ này.

Năm 1580, dưới triều vua Lê Thế Tông, ông thi đỗ Hoàng giáp (nhị giáp tiến sĩ), bắt đầu bước vào con đường làm quan cho triều đình Lê trung hưng. Trải qua nhiều năm phò tá vua Lê, chúa Trịnh, ông lần lượt được giao nhiều trọng trách, thăng đến các chức vụ cao trong triều, được phong tước Mai Quận công.

Sự kiện nổi bật nhất trong sự nghiệp của Phùng Khắc Khoan là chuyến đi sứ sang nhà Minh (Trung Quốc) năm 1597, với nhiệm vụ quan trọng là xin nhà Minh chính thức công nhận triều Lê trung hưng sau nhiều năm nhà Mạc chiếm giữ ngôi vị và tranh giành danh nghĩa chính thống với nhà Minh. Bằng tài ứng đối, văn chương và bản lĩnh ngoại giao, ông đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh, góp phần quan trọng giúp triều đình Lê trung hưng được nhà Minh thừa nhận. Cũng trong chuyến đi sứ này, ông có dịp xướng họa thơ văn với sứ thần Triều Tiên, để lại giai thoại về giao lưu văn hóa hiếm có giữa sứ thần hai nước tại kinh đô nhà Minh.

Vì lập được công lớn và nổi danh khắp vùng, dân gian quen gọi ông là "Trạng Bùng" — cách gọi tôn vinh gắn với quê hương làng Bùng của ông, chứ không phải ông đỗ đầu (Trạng nguyên) trong khoa thi; trên thực tế ông chỉ đỗ Hoàng giáp, đứng sau bậc Trạng nguyên và Bảng nhãn trong bảng nhị giáp.

Dân gian cũng lưu truyền rằng chính Phùng Khắc Khoan là người mang giống ngô, vừng và một số giống cây trồng khác từ Trung Quốc về phổ biến cho dân ta trong chuyến đi sứ năm 1597, góp phần làm phong phú thêm nông nghiệp nước nhà. Tuy nhiên đây là truyền thuyết dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ, giới sử học hiện nay vẫn thận trọng và chưa có đủ căn cứ để khẳng định chắc chắn.

Ngoài vai trò chính khách, Phùng Khắc Khoan còn là một nhà thơ lớn, để lại nhiều tác phẩm văn chương giá trị. Ông mất năm 1613, được đời sau tôn vinh là một trong những danh nhân văn hóa tiêu biểu của đất Thăng Long - Sơn Tây, tên tuổi được đặt cho nhiều đường phố, trường học tại Hà Nội ngày nay.