Trần Quang Khải là một vị tướng, nhà chính trị và cũng là nhà thơ nổi tiếng thời Trần, có nhiều công lao to lớn trong hai cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông xâm lược. Ông sinh năm 1241, là con trai thứ ba của vua Trần Thái Tông, em ruột của vua Trần Thánh Tông, được phong tước Chiêu Minh Đại vương và giữ chức Thượng tướng trong triều đình nhà Trần.

Trong nội bộ hoàng tộc nhà Trần thời kỳ đầu từng tồn tại mâu thuẫn giữa hai chi họ xuất phát từ những tranh chấp trước đó, khiến quan hệ giữa dòng của Trần Quang Khải và dòng của Trần Hưng Đạo (con An Sinh vương Trần Liễu) từng có phần dè dặt. Tuy nhiên, trước vận mệnh tồn vong của đất nước khi quân Nguyên Mông đe dọa xâm lược, Trần Quang Khải và Trần Hưng Đạo đã cùng nhau gạt bỏ hiềm khích riêng, đoàn kết một lòng phò vua giúp nước, trở thành biểu tượng cho tinh thần đồng lòng của hoàng tộc và quân dân Đại Việt trong cuộc kháng chiến.

Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai năm 1285, Trần Quang Khải giữ vai trò một trong những tướng lĩnh chủ chốt, cùng Trần Hưng Đạo hoạch định chiến lược và trực tiếp cầm quân chiến đấu. Ông đã chỉ huy quân đội lập nên chiến thắng quyết định tại Chương Dương, mở đường cho quân dân Đại Việt tiến vào thu phục kinh thành Thăng Long, góp phần then chốt đánh bại đội quân xâm lược của Thoát Hoan, cùng với các chiến thắng ở Tây Kết, Hàm Tử do các tướng lĩnh khác đảm nhiệm.

Không chỉ là một võ tướng tài ba, Trần Quang Khải còn nổi tiếng là một nhà thơ có tâm hồn tinh tế. Sau chiến thắng Chương Dương và Hàm Tử, ông đã sáng tác bài thơ "Tụng giá hoàn kinh sư" (Phò giá về kinh) nổi tiếng, ghi lại khí thế hào hùng của quân dân Đại Việt khi khải hoàn trở về kinh đô, được xem là một trong những áng thơ tiêu biểu của văn học thời Trần. Ông còn để lại tập thơ "Lạc Đạo tập", tuy phần lớn nay đã thất truyền.

Sau khi đất nước sạch bóng quân xâm lược, Trần Quang Khải tiếp tục đảm nhiệm những trọng trách trong triều đình, là bậc đại thần được vua Trần Nhân Tông tin cậy tham vấn việc nước, góp phần vào công cuộc ổn định và phát triển đất nước thời hậu chiến.

Trần Quang Khải mất năm 1294. Với sự kết hợp hài hòa giữa tài năng quân sự, chính trị và văn chương, ông được hậu thế ghi nhận là một trong những nhân vật tiêu biểu nhất của thời đại nhà Trần, một vương tôn vừa là danh tướng vừa là thi nhân, có đóng góp to lớn vào những trang sử hào hùng của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông.