Khúc Thừa Dụ (?–907), quê ở Hồng Châu (nay là huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương), là một hào trưởng có thế lực lớn trong vùng, nổi tiếng khoan hòa và được dân chúng suy tôn.

Cuối thế kỷ IX đầu thế kỷ X, nhà Đường suy yếu nghiêm trọng, các phiên trấn cát cứ khắp nơi, chính quyền đô hộ ở Giao Châu ngày càng lỏng lẻo. Nhân bối cảnh đó, năm 905, Khúc Thừa Dụ đã chiếm lấy phủ thành Tống Bình (Đại La, nay thuộc Hà Nội), tự xưng là Tiết độ sứ, nắm quyền cai quản Giao Châu mà không cần chờ triều đình phương Bắc bổ nhiệm.

Trước sự việc đã rồi và không còn đủ sức để đàn áp, năm 906 nhà Đường buộc phải chính thức công nhận, phong cho Khúc Thừa Dụ chức Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ kiêm tước Đồng bình chương sự. Về danh nghĩa, Giao Châu vẫn thuộc nhà Đường, nhưng trên thực tế quyền cai trị đã hoàn toàn nằm trong tay người bản xứ.

Sự kiện năm 905 được giới sử học coi là mốc mở đầu thời kỳ tự chủ của người Việt sau gần một nghìn năm Bắc thuộc, dù việc xưng vương, xưng đế chưa được đặt ra và Giao Châu trên danh nghĩa vẫn là một phiên trấn của nhà Đường.

Khúc Thừa Dụ mất năm 907. Con trai ông là Khúc Hạo lên kế vị, tiếp tục củng cố và xây dựng nền tự chủ mà cha mình đã gây dựng.